โครงการวิทยาลัยทุ่งโพ ปีที่ 1

กระบวนการทำงานโครงการวิทยาลัยทุ่งโพ

กระบวนการทำงานของโครงการวิทยาลัยทุ่งโพ ประกอบด้วยขั้นตอนสำคัญ ๙ ขั้นตอน คือ

๑.  การเปิดตัวโครงการ เพื่อชี้แจงการดำเนินการโครงการให้คนในชุมชนทราบ และร่วมกันกำหนดบทบาทใน การมีส่วนร่วมกับโครงการของคนในชุมชนว่าจะมีบทบาทและมีส่วนร่วมกับโครงการในช่วงเวลาไหน อย่างไรได้บ้าง

๒.    การจัดกิจกรรมสานเสวนา จำนวน ๕ ครั้งกับ ๕ กลุ่มเป้าหมาย ได้แก่ 

     ๑) กลุ่มเด็กและเยาวชน 

     ๒) กลุ่มผู้นำชุมชน และผู้นำศาสนา 

     ๓) กลุ่มแม่บ้าน 

     ๔) กลุ่มผู้สูงอายุ และ 

     ๕) กลุ่มตัวแทนองค์กรชุมชน 

          โดยการสานเสวนาทั้ง ๕ ครั้ง เป็นการพูดคุยเพื่อค้นหาทุนชุมชนร่วมกัน ผ่านการตอบคำถามที่ว่า “อะไรที่ทำให้บ้านแคเหนือน่าอยู่” และการค้นหาสถานการณ์ปัญหาชุมชนร่วมกัน ผ่านการตอบคำถามที่ว่า “อะไรที่ทำให้บ้านแคเหนือไม่น่าอยู่”

บรรยากาศการสานเสวนาค้นหาทุนชุมชนและสถานการณ์ปัญหาชุมชน

๓.  การจัดกิจกรรมเวทีสุขภาวะบ้านแคเหนือ เป็นกระบวนการในการคืนข้อมูลให้กับชุมชนผ่านการจัดนิทรรศการและการให้ความรู้เกี่ยวกับทุนชุมชน และสถานการณ์ปัญหาชุมชน ซึ่งได้มาจากกิจกรรมสานเสวนาทั้ง ๕ ครั้ง

จากกิจกรรมการสานเสวนา พบว่า ทุนชุมชนที่สำคัญของชุมชน ได้แก่

๑.)  การมีองค์กรศาสนาที่เข้มแข็ง โดยการมีมัสยิดมะวาย์เป็นศูนย์กลางของชุมชน 

     มีโรงเรียนมะวาย์เป็นสถานศึกษาและอบรมคุณธรรม จริยธรรมแก่เยาวชนในชุมชน 

     มีปอเนาะทุ่งคำ เป็นสถาบันที่สั่งสอน อบรม และขัดเกลาเยาวชนให้เป็นคนดี ดำเนินชีวิตตามหลักการศาสนา และสร้างผู้นำทางศาสนาแก่ชุมชน

๒.)    มีทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลายและอุดมสมบูรณ์ โดยการมีทรัพยากรธรรมชาติที่หลากหลาย ทั้งแหล่งน้ำ สวน ป่า และทุ่งนา มีทุ่งคำ เป็นอู่ข้าว อู่น้ำ และฐานทรัพยากรทางธรรมชาติที่สำคัญของชุมชน

๓.)  มีประวัติศาสตร์ที่ยาวนานและมีวิถีชีวิตที่ถูกถ่ายทอดจากรุ่นสู่รุ่น โดยการมีประวัติศาสตร์ที่เป็นรากฐานของชุมชน และมีวิถีชีวิตที่ส่งต่อจากรุ่นสู่รุ่น

๔.)    มีผู้นำและชาวบ้านที่มีความพร้อม โดยการมีผู้นำที่ได้รับการยอมรับ และมีชาวบ้านที่พร้อมให้ความร่วมมือและเข้าร่วมกิจกรรมของชุมชน
๕.) มีกลุ่มองค์กรชุมชนที่เข้มแข็ง โดยการมีกลุ่มองค์กรชุมชนที่ประสานความร่วมมือกัน 

     และทำงานเพื่อประโยชน์ของชุมชน

และจากกิจกรรมการสานเสวนา พบว่า สถานการณ์ปัญหาที่สำคัญของชุมชน ได้แก่

๑.)    ปัญหายาเสพติด เป็นปัญหาที่สำคัญที่สุด ซึ่งเป็นตัวทำลายศักยภาพเยาวชน และบั่นทอนความเข้มแข็งของชุมชน

๒.)    ปัญหาสิ่งแวดล้อม ที่ก่อให้เกิดมลภาวะในชุมชน

๓.)    ปัญหาความไม่ปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน ที่สร้างความหวาดระแวงต่อกัน และบั่นทอนความมั่นคงในชีวิตและทรัพย์สินของคนในชุมชน

๔.)    ปัญหาขาดสถานที่ออกกำลังกายและพื้นที่สร้างสรรค์ ที่เป็นอุปสรรคต่อการส่งเสริมสุขภาพชุมชน

๕.)    ปัญหาความขัดแย้ง ที่บั่นทอนพลังความร่วมมือในการพัฒนาชุมชน

สถานการณ์ปัญหาชุมชน ดังที่กล่าวมา เกิดจากการสะท้อนและระดมความคิดของคนใน

ชุมชน 

ดังนั้นการรับรู้และตระหนักถึงปัญหาร่วมกัน จึงเป็นกุญแจสำคัญในการแก้ไขและขจัดปัญหาเหล่านี้ ให้หมดไปจากชุมชน

๔. การจัดทำหลักสูตร โดยการวิเคราะห์ทุนชุมชน และสถานการณ์ปัญหาชุมชนของผู้นำชุมชน ผู้นำศาสนา และปราชญ์ชาวบ้าน แล้วสังเคราะห์เป็นหลักสูตรสำหรับการเรียนรู้ร่วมกันของคนในชุมชน โดยหลักสูตรที่จัดทำขึ้นมีทั้งหมด ๕ หลักสูตร ได้แก่

     ๑.      หลักสูตรครอบครัวอิสลาม มีเป้าหมายในการสร้างความเข้มแข็งแก่สถาบันครอบครัว เพื่อสร้างความเข้มแข็งของชุมชน เป็นเกราะป้องกันยาเสพติด เรียนรู้เนื้อหาเกี่ยวกับกฎหมายอิสลาม บทบาทสมาชิกในครอบครัว สิทธิและหน้าที่ของสมาชิกในครอบครัว และบทบาทของครอบครัวในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติด

๒.      หลักสูตรการจัดการขยะ มีเป้าหมายในการจัดการขยะ เพื่อส่งเสริมคุณภาพสิ่งแวดล้อมและคุณภาพชีวิต เรียนรู้เนื้อหาเกี่ยวกับความรู้เบื้องต้นเกี่ยวกับขยะ การจัดการขยะ และการใช้ประโยชน์จากขยะ

๓.      หลักสูตรประวัติศาสตร์ชุมชน มีเป้าหมายในการศึกษาประวัติศาสตร์ชุมชน

            เพื่อสร้างความเข้าใจและความภาคภูมิใจต่อรากฐานและความเป็นมาของชุมชน   

            เรียนรู้เนื้อหาเกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของชุมชน บุคคลสำคัญในอดีต สถานที่

            สำคัญ และเหตุการณ์สำคัญในอดีต

๔.      หลักสูตรฟัรดูกิฟายะห์ มีเป้าหมายในการเรียนรู้ฟัรดูกิฟายะห์เพื่อส่งเสริมการเรียนรู้จิตอาสาและการพึ่งพาอาศัยกัน เรียนรู้เนื้อหาเกี่ยวกับฟัรดูกิฟายะห์ในชีวิตประจำวัน และขั้นตอนการจัดการศพ

๕.      หลักสูตรสิทธิ มีเป้าหมายในการเรียนรู้เรื่องสิทธิ เพื่อการปกป้องสิทธิของตนเองและผู้อื่น เรียนรู้เนื้อหาเกี่ยวกับสิทธิชุมชน สิทธิเพื่อนบ้าน และสิทธิมุสลิมต่อมุสลิม

๕. จัดทำสื่อประกอบหลักสูตร โดยการจัดทำสื่อสำหรับใช้ประกอบการจัดการเรียนรู้ตามหลักสูตร   ตัวอย่างสื่อที่จัดทำขึ้น เช่น เอกสารประกอบหลักสูตร โมเดลบ่อหมักแก๊สชีวภาพ เป็นต้น

๖. จัดการเรียนรู้ตามหลักสูตร โดยการจัดกิจกรรมบรรยายให้ความรู้ การสาธิต และการลงมือปฏิบัติตามความเหมาะสมของหลักสูตร ซึ่งจัดขึ้นตามลำดับดังนี้

๑.      หลักสูตรครอบครัวอิสลาม เรียนรู้ผ่านกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้เกี่ยวกับการเลือกคู่ครอง สิทธิและหน้าที่ของสามี ภรรยา การครองเรือนและการหย่าร้าง บทบาทของครอบครัวในการป้องกันยาเสพติด เป็นต้น

๒.      หลักสูตรฟัรดูกิฟายะห์ (จิตอาสา) เรียนรู้ผ่านกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้เกี่ยวกับ

            ฟัรดูกิฟายะห์ในชีวิตประจำวัน ความสำคัญของจิตอาสาในการพัฒนาชุมชน แนว   

            ปฏิบัติในการจัดการศพตามหลักการอิสลาม ชมการสาธิต และลงมือปฏิบัติ

๓.      หลักสูตรประวัติศาสตร์ชุมชน เรียนรู้ผ่านกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้เกี่ยวกับประวัติความเป็นมาของชุมชน บุคคลและสถานที่สำคัญของชุมชน และภูมิปัญญาของชุมชน

๔.      หลักสูตรสิทธิ เรียนรู้ผ่านกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้เกี่ยวกับสิทธิ สิทธิชุมชน สิทธิของเพื่อนบ้าน และสิทธิของมุสลิมต่อมุสลิม การรักษาสิทธิของตนเองและผู้อื่น

๕.      หลักสูตรการจัดการขยะ เรียนรู้ผ่านกิจกรรมการบรรยายให้ความรู้เกี่ยวกับการจัดการขยะในชีวิตประจำวัน การคัดแยกขยะ การทำบ่อหมักแก๊สชีวภาพ ชมการสาธิต และลงมือปฏิบัติจริง

๗. พัฒนาหลักสูตร ปรับปรุงพัฒนาหลักสูตร และการขยายผล โดยการปรับปรุงเนื้อหาหนักสูตรให้มีความสมบูรณ์มากขึ้น และขยายผลสู่การปฏิบัติในรูปแบบข้อตกลงร่วมกันของสมาชิกในชุมชน

      ๑.) การขยายผลหลักสูตรฟัรดูกิฟายะห์(จิตอาสา) ด้วยการมีข้อตกลงร่วมกันว่า หากมีสมาชิกในชุมชนเสียชีวิต ให้ร่วมกันอาสาจัดการศพตามหลักการอิสลาม ซึ่งประกอบด้วยขั้นตอนที่สำคัญ ได้แก่  การอาบน้ำศพ การห่อศพ การละหมาดศพ และการฝังศพ

      ๒.) การขยายผลหลักสูตรการจัดการขยะ ด้วยการส่งเสริมการคัดแยกขยะและการจัดทำบ่อหมักแก๊สชีวภาพในครัวเรือน โดยครัวเรือนใดที่ต้องการทำบ่อหมักแก๊สชีวภาพ จะมีวิทยากรจากทางโครงการคอยให้คำแนะนำและให้ความช่วยเหลือ

      ๓.) การขยายผลหลักสูตรประวัติศาสตร์ชุมชน ด้วยการรวบรวมข้อมูลและจัดทำเอกสารข้อมูลประวัติศาสตร์ชุมชนที่เกี่ยวข้องกับประวัติความเป็นมาของชุมชน บุคคลและสถานที่สำคัญของชุมชน และภูมิปัญญาของชุมชน จัดทำหอประวัติศาสตร์และภูมิปัญญาชุมชน จัดแสดงข้อมูลประวัติชุมชน และเครื่องมือเครื่องใช้ในอดีตของคนในชุมชน